İran, otuz yılı aşkın süredir süren otoriter yönetimin sona ermesi ve bölgesel çatışmaların yoğunlaşmasıyla birlikte yakından izlenen bir liderlik geçişine girdi. Bu süreç, Yüksek Lider Ali Hamaney’in öldürülmesinin ardından başladı ve ülkeyi istikrarsız bir döneme soktu.
Hamaney’in ölümü, ABD-İsrail koordinasyonlu hava saldırıları sırasında gerçekleşti. Saldırılar, İran’ın üst düzey askeri liderliği ve stratejik tesislerini de hedef aldı. İran devlet medyası, ordu komutanı ve savunma bakanının da saldırıda öldürüldüğünü duyurdu. Analistler, bunun Tahran’ın komuta yapısına ciddi bir darbe anlamına geldiğini belirtiyor.
Hazırlıklı Bir Rejim
Bölgesel diplomatlar, İran’ın böyle bir senaryoya uzun zamandır hazırlıklı olduğunu vurguluyor. Üst düzey bir Arap yetkili, rejimin önceliğinin hayatta kalmak olduğunu ve İran için devamlılığın artık bir başarı sayılacağını söyledi.
Dış İlişkiler Konseyi’nin değerlendirmesi, Hamaney sonrası İran için üç olası senaryoya işaret ediyor:
Kontrollü rejim devamlılığı
Gizli veya açık bir askeri darbe
Sistemik çöküş
Analistler, din adamı elitleri ve İslam Devrim Muhafızları’nın yerleşik gücüne dikkat çekerek, liderlik değişikliğinin otomatik olarak siyasi reform anlamına gelmeyeceğini vurguladı.
Liderlik Seçim Süreci
İran anayasasına göre, Uzmanlar Meclisi yeni Yüksek Lider’i seçmekten sorumlu olacak. Bu süreçte, cumhurbaşkanı, baş yargıç ve Anayasa Koruma Konseyi temsilcisinden oluşan bir acil durum liderlik konseyi süreci yönetecek. Uzmanlar, Devrim Muhafızları’nın sonuç üzerinde belirleyici bir etkiye sahip olmasının beklendiğini belirtiyor.
Bölgesel Tepkiler ve Misillemeler
İran, komşu ülkelere karşı misilleme saldırıları başlattı; bu eylemler birçok Körfez ülkesince “yanlış hesaplama” olarak nitelendirildi. Bölge genelinde güvenlik alarmı verildi ve Hürmüz Boğazı’ndaki denizcilik yollarında aksama riskleri ile olası geniş çaplı bir savaş tehlikesi arttı.
ABD Başkanı Donald Trump, Tahran’ı daha fazla misillemeye karşı uyarırken, Amerikan kolluk kuvvetleri ve küresel askeri tesisler yüksek alarma geçti. Dışişleri Bakanlığı da Amerikan vatandaşları için küresel bir uyarı yayımladı.
Belirsiz Gelecek
Hamaney’in ölümünün açıklanmasının ardından Tahran’ın merkezinde kalabalıklar toplandı. İran’ın geleceği üzerindeki belirsizlik hâkim durumda: Baskıyı artıracak mı, askeri üstünlüğe mi yönelecek yoksa baskı altında parçalanacak mı soruları, yalnızca İran’ın değil, tüm Orta Doğu’nun istikrarını etkileyecek.
